رسيدى ، كه آن را به كشورهاى ديگر هم بردندى « 1 » و چنانچه در مبحث صنايع در همين فصل شرح داده‌ايم ، سمرقند مركز مهم صنعت و تجارت كاغذ بود ، كه ازينجا بديگر بلاد هم برده مىشد . و هنگاميكه هيون تسنگ در سنه 9 ه 630 م از سمرقند ديدن ميكرد ، اين شهر پرنفوس گدام اموال التجاره قيمت‌دار اكثر ممالك خارجه بود . « 2 » كالاى تجارتى سمرقند : كاغذ و رشتهء قنب يعنى طناب علفى ( حدود ) جامه‌هاى سيمگون و ديبا و جامه‌هاى سرخ مصور و جلغوزه و جوز و ديگهاى بزرگ مسى و مرتبان و چرم اشتر و ركاب و دهانه‌هاى ستور و تسمه ( مقدسى ) موزه و شيشه و سيم و زر ( اصطخرى ) تجارت مواشى : حكمرانان و بازرگانان عربى بعد از فتوح خراسان و ماوراء النهر و سند ، درين سرزمين‌ها با برخى از حيوانات و ستوران نافعه برخوردند ، كه تجارت آن را با ممالك عربى و مراكز مهمه خلافت آغاز كرده و نسل آن چاروايان را در كشور خويش پروردند ، و درين جمله چاروايانى بودند ، كه در امور زندگى به درد ميخوردند . از آن جمله اشتران گنداوى ( بلوچ ) را با نسل خراسانى در آميخته و در بلخ اشتران بسيار قوى بختى را بوجود آورده بودند ، كه شاهان و امراء آن را بابهاى گزاف خريده و استعمال ميكردند ، و به خراسان و پارس و ديگر بلاد مىبردند « 3 » . بقول مسعودى آل مهلب حكمرانان عربى سند نسل گاوميش را از ان سرزمين به بصره بردند ، و از آنجا در عهد يزيد بن عبد الملك به مرزهاى شام انتقال يافت ، كه نسل آن تا عصر مسعودى باقى بود . « 4 » قراريكه مورخان مىنويسد : پدر قايد و رجل معروف خراسان ابو مسلم كه

--> ( 1 ) - مسالك الممالك اصطخرى 318 ببعد ( 2 ) - سى - يو - كى كتاب اول 99 ( 3 ) - اصطخرى 176 ( 4 ) - تاريخ سند ابو ظفر 344 بحوالت التنبيه و الاشراف 355